Trong thương mại quốc tế, một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp giữa người bán và người mua không nằm ở chất lượng hàng hóa, mà ở trách nhiệm giao hàng, chi phí và rủi ro trong quá trình vận chuyển. Để hạn chế rủi ro này, Phòng Thương mại Quốc tế (International Chamber of Commerce – ICC) đã ban hành bộ quy tắc Incoterms® (International Commercial Terms), nhằm chuẩn hóa cách hiểu về nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế. Tính đến nay, Incoterms® 2020 là phiên bản mới nhất đang được áp dụng trên toàn cầu. Theo ICC, Incoterms không phải là luật bắt buộc, nhưng khi được dẫn chiếu trong hợp đồng, chúng trở thành cơ sở pháp lý quan trọng để phân định rõ ai chịu chi phí, ai chịu rủi ro và trách nhiệm giao hàng đến đâu.
Một điều thường gây nhầm lẫn cho người mới là cho rằng Incoterms quy định giá cả hay phương thức thanh toán. Trên thực tế, Incoterms chỉ tập trung vào ba nội dung cốt lõi:
- Trách nhiệm giao hàng: Người bán phải giao hàng tại đâu, bằng cách nào.
- Phân chia chi phí: Ai chịu chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo hiểm, thuế, phí.
- Chuyển giao rủi ro: Rủi ro mất mát hoặc hư hỏng hàng hóa chuyển từ người bán sang người mua tại thời điểm nào.
Theo ICC, Incoterms không điều chỉnh quyền sở hữu hàng hóa, điều khoản thanh toán hay chế tài vi phạm hợp đồng, vì vậy cần được sử dụng song song với các điều khoản thương mại khác.
11 điều kiện Incoterms® 2020 và cách phân nhóm
Incoterms® 2020 bao gồm 11 điều kiện, được chia thành hai nhóm chính dựa trên phương thức vận tải:
- Nhóm áp dụng cho mọi phương thức vận tải (7 điều kiện)
- EXW – Ex Works (Giao tại xưởng)
Người bán chỉ có nghĩa vụ đặt hàng tại cơ sở của mình. Người mua chịu gần như toàn bộ chi phí và rủi ro. Đây là điều kiện có lợi nhất cho người bán, nhưng rủi ro cao cho người mua mới. - FCA – Free Carrier (Giao cho người chuyên chở)
Người bán giao hàng cho người vận chuyển do người mua chỉ định. FCA được ICC khuyến nghị sử dụng thay cho FOB trong vận tải container. - CPT – Carriage Paid To (Cước trả tới)
Người bán trả cước vận chuyển đến điểm đích, nhưng rủi ro chuyển sang người mua ngay khi giao cho người vận chuyển đầu tiên. - CIP – Carriage and Insurance Paid To (Cước và bảo hiểm trả tới)
Tương tự CPT nhưng người bán phải mua bảo hiểm với mức tối thiểu theo quy định ICC (Institute Cargo Clauses A). - DAP – Delivered At Place (Giao tại nơi đến)
Người bán chịu trách nhiệm giao hàng đến địa điểm thỏa thuận, chưa bao gồm thông quan nhập khẩu. - DPU – Delivered at Place Unloaded (Giao tại nơi đến và dỡ hàng)
Điều kiện duy nhất yêu cầu người bán phải dỡ hàng tại điểm đến. - DDP – Delivered Duty Paid (Giao đã nộp thuế)
Người bán chịu trách nhiệm cao nhất, bao gồm thuế và thủ tục nhập khẩu.
- Nhóm áp dụng riêng cho vận tải biển và thủy nội địa (4 điều kiện)
- FAS – Free Alongside Ship (Giao dọc mạn tàu)
Người bán giao hàng dọc mạn tàu tại cảng xếp hàng. - FOB – Free On Board (Giao lên tàu)
Rủi ro chuyển giao khi hàng đã qua lan can tàu. Theo ICC, FOB không phù hợp với hàng container, nhưng vẫn được sử dụng phổ biến. - CFR – Cost and Freight (Tiền hàng và cước)
Người bán trả cước biển, nhưng rủi ro chuyển sang người mua khi hàng lên tàu. - CIF – Cost, Insurance and Freight (Tiền hàng, bảo hiểm và cước)
Giống CFR nhưng có thêm nghĩa vụ mua bảo hiểm cho người mua.
Theo thống kê từ ICC, CIF và FOB vẫn là hai điều kiện được sử dụng nhiều nhất trong thương mại hàng hải toàn cầu, dù FCA đang được khuyến khích thay thế FOB cho container.
Sự khác biệt lớn nhất giữa các điều kiện Incoterms nằm ở điểm chuyển giao rủi ro và trách nhiệm. Ví dụ, với EXW, người mua phải tự tổ chức toàn bộ vận chuyển, dễ phát sinh chi phí và rủi ro. Trong khi đó, với DDP, người bán kiểm soát toàn bộ chuỗi giao hàng, chi phí cao hơn nhưng giúp người mua đơn giản hóa quy trình. Theo nhiều báo cáo ngành logistics, việc lựa chọn Incoterms không phù hợp có thể làm tăng tổng chi phí logistics từ 5–10%, đặc biệt với doanh nghiệp mới tham gia xuất nhập khẩu hoặc thiếu kinh nghiệm vận hành quốc tế.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, chi phí vận tải và yêu cầu tuân thủ ngày càng cao, Incoterms đóng vai trò như ngôn ngữ chung giúp các bên thống nhất trách nhiệm ngay từ đầu. Đối với người mới bắt đầu, việc hiểu rõ từng điều kiện không chỉ giúp tránh tranh chấp, mà còn hỗ trợ đàm phán hợp đồng hiệu quả hơn, kiểm soát chi phí và lựa chọn phương án logistics phù hợp.
Châu Lục Logistics là đối tác cung cấp giải pháp logistics và vận tải quốc tế trọn gói, đáp ứng các nhu cầu xuất nhập khẩu ngày càng đa dạng của doanh nghiệp. Với năng lực triển khai vận tải đa phương thức, khai quan hải quan và quản lý chứng từ, công ty hướng tới tối ưu chi phí, thời gian và mức độ tuân thủ cho từng lô hàng. Châu Lục Logistics tập trung xây dựng quy trình vận hành minh bạch, giúp khách hàng chủ động theo dõi tiến trình vận chuyển và kiểm soát rủi ro trong chuỗi cung ứng. Bên cạnh dịch vụ cốt lõi, doanh nghiệp còn hỗ trợ tư vấn tuyến vận tải, phương án giao nhận và bảo hiểm hàng hóa phù hợp với từng đặc thù hàng hóa. Đây là lựa chọn dành cho các doanh nghiệp tìm kiếm đối tác logistics linh hoạt, đồng hành dài hạn và hướng đến hiệu quả vận hành thực tế.
